Thaleia

List do Hebrajczyków nie od dzisiaj jest celem ataków. O ile można zrozumieć środowiska sceptyków, o tyle zdziwienie musi budzić to, iż wśród jego krytyków znajdują się także ludzie uważający się za chrześcijan. Niektórzy z nich podają w wątpliwość jego natchnienie powołując się na rzekome błędy faktograficzne. Jako przykład służą im m.in.. dwa wersety z dziewiątego rozdziału. Oto one:

Hbr 9:3-4
3. Za drugą zaś zasłoną był przybytek, który nosił nazwę “Święte Świętych”.
4. Posiadało ono złoty ołtarz kadzenia i Arkę Przymierza, pokrytą zewsząd złotem. Znajdowało się w niej naczynie złote z manną, laska Aarona, która zakwitła, i tablice Przymierza.
(BT)

Wydaje się to być sprzeczne z opisami starotestamentowymi, które co prawda umieszczają Arkę Przymierza w “Świętym Świętych” (lub w “Miejscu Najświętszym” wg Nowego Przekładu), jednakże ołtarz kadzenia wraz ze stołem na chleby pokładne oraz świecznikiem umiejscowiony jest w pierwszej części przybytku, w tzw. Miejscu Świętym, nie za drugą zasłoną, lecz przed tą zasłoną. Druga Księga Mojżeszowa opisuje to w następujący sposób:

Wj 26:33-35
33. Powiesisz zaś zasłonę na kółkach i umieścisz wewnątrz poza zasłoną Arkę świadectwa, i będzie oddzielała zasłona Miejsce święte od Najświętszego.
34. I położysz przebłagalnię na Arce świadectwa w Miejscu Najświętszym.
35. Umieścisz przed zasłoną stół i naprzeciw stołu po południowej stronie przybytku świecznik, stół zaś umieścisz po stronie północnej.
(BT)

2 Moj. 40:26
26. I ustawił złoty ołtarz w Namiocie Zgromadzenia przed zasłoną,
(BW)

Sprzeczność wydaje się być bezdyskusyjna. Jednakże zobaczmy jak tekst z Listu do Hebrajczyków oddaje Biblia Gdańska:

Żyd. 9:3-4
3. A za drugą zasłoną był przybytek, który zwano świątnicą najświętszą,
4. Mając złotą kadzielnicę (gr. - thymiaterion) i skrzynię przymierza zewsząd złotem powleczoną, w której było wiadro złote, mające w sobie mannę, i laska Aaronowa, która była zakwitnęła, i tablice przymierza.
(BG)

Należy zwrócić uwagę, iż w przeciwieństwie do Biblii Tysiąclecia, z której wynika jakoby za drugą zasłoną był złoty ołtarz (kadzidlany), Biblia Gdańska oddaje to słowo jako złotą kadzielnicę. Złota kadzielnica, w przeciwieństwie do złotego ołtarza, znajdowała się cyklicznie w Miejscu Najświętszym. Miało to miejsce corocznie w Dniu Pojednania, kiedy to Najwyższy Kapłan wchodził do Miejsca Najświętszego z krwią cielca i kozła oraz właśnie ze złotą kadzielnicą:

3 Moj. 16:12-13
12. Następnie weźmie pełną kadzielnicę rozżarzonych węgli z ołtarza, który jest przed Panem, i pełne garście miałkiego wonnego kadzidła i wniesie poza zasłonę,
13. I nasypie kadzidła na ogień przed Panem, aby obłok z kadzidła okrył wieko, które jest ponad Świadectwem, i aby nie zginąć.
(BW)

Jak rozstrzygnąć czy thymiaterion oznacza złoty ołtarz czy też złotą kadzielnicę? Pod względem leksykalnym termin ten można oddać zarówno w pierwszym jak i drugim znaczeniu. Osobie wierzącej, już samo to powinno wystarczyć by wybrać to znaczenie, które jest zgodne z pozostałymi fragmentami Biblii; które raczej harmonizuje różne stanowiska, niż podważa prawdomówność jednej z części Pisma. Jednakże dla sceptyka takie podejście jest niewystarczające. Czy zatem kwestia ma pozostać nierozwiązana? Wydaje się, że nie. Po pierwsze w Nowym Testamencie słowo oddawane jako ołtarz brzmi odmiennie od tego z Hebr 9:4. Jest to thysasterion i to właśnie ono jest konsekwentnie używane gdy chodzi właśnie o ołtarz ^[1]. Dodatkowo ważne jest także to, iż autor Listu do Hebrajczyków do swego tekstu wplata całkiem sporo cytatów ze Starego Testamentu. Co ciekawe, bardzo często swoje źródło mają one nie tyle w jego wersji hebrajskiej lecz w greckim przekładzie zwanym Septuagintą (LXX).^[2]Słowo thymiaterion występuje w Nowym Testamencie jedynie w Liście do Hebrajczyków, jednakże w ST jest używane częściej. Druga Księga Kronik daje nam przykład bardzo pięknego rozróżnienia pomiędzy terminami użytymi na określenie ołtarza i kadzielnicy:

2 Kron. 26:19
19. Uzzjasz rozgniewał się, a miał właśnie w ręku kadzielnicę (gr. - thymiaterion) do kadzenia. A gdy tak gniewał się na kapłanów, wystąpił trąd na jego czole wobec kapłanów w świątyni Pańskiej przy ołtarzu kadzenia (gr. - thysasteriou).
(BW)

To samo greckie słowo użyte na określenie kadzielnicy występuje także w poniższym fragmencie:

Ezech. 8:11
11. A siedemdziesięciu mężów spośród starszych domu izraelskiego z Jaazaniaszem, synem Szafana, stojącym wśród nich, stało przed nimi, a każdy miał w ręku kadzielnicę (gr. - thymiaterion). Woń dymu kadzidlanego unosiła się w górę.
(BW)

Widać więc wyraźnie, iż kadzielnica to to thymiaterion zaś ołtarz (tak jak w NT)- to thysasterion. Podobne rozróżnienie widoczne jest także w cytowanym już opisie dotyczącym wchodzenia arcykapłana do Miejsca Najświętszego w Dniu Pojednania.

3 Moj. 16:12-13
12. Następnie weźmie pełną kadzielnicę (gr. - pureion) rozżarzonych węgli z ołtarza (gr. - thysiasteriou), który jest przed Panem, i pełne garście miałkiego wonnego kadzidła i wniesie poza zasłonę,
13. I nasypie kadzidła na ogień przed Panem, aby obłok z kadzidła okrył wieko, które jest ponad Świadectwem, i aby nie zginąć.
(BW)

Choć na określenie kadzielnicy użyte jest tutaj inne greckie słowo (pureion)^[3], to jednak ponownie uwidoczniona jest różnica pomiędzy ołtarzem a kadzielnicą. Biorąc to wszystko pod uwagę nie sądzę abyśmy mieli do czynienia z ignorancją autora Listu do Hebrajczyków. Raczej miał on na myśli to, iż w Miejscu Najświętszym obok Arki Przymierza znajdowała się także złota kadzielnica przynoszona tu raz w roku przez arcykapłana.

Przypisy:

^[1] Słowo to występuje w NT 21 razy, między innymi użyte jest w Obj 9:13 gdzie zastosowane jest właśnie do złotego ołtarza. Inne występowania to: Mat 5:23, 24; 23:18,19,20; 23:35; Łuk 1:11; 11:51; Rzy 11:3; 1Kor 9:13; 10:18; Heb 7:13; 13:10; Jak 2:21; Obj 6:9; 8:3,5; 11:1; 14:18; 16:7.
^[2] Zob. Ks. Ryszard Rubinkiewicz red., Wstęp do Nowego Testamentu, Pallotinum, Poznań 1996, str. 394. Przykładem tego może być Hebr 2:9 elattosas auton brachu ti par’ aggelous, będący cytatem z Ps. 8:5 (8:6) według LXX, por. także ks. Edward Szymanek, Wykład Pisma Świętego Nowego Testamentu, Pallotinum Poznań 1990, str. 428.
^[3] W Nowym Testamencie występuje na określenie kadzielnicy jeszcze inne, trzecie, słowo - libanoton. Mamy z nim do czynienia w Obj 8:3,5 gdzie znajduje się obok znanego nam już thysiasterion oznaczającego ołtarz.

styczeń 2005