Główna > Unitarianizm > Dz 20:28 - czyją krwią został nabyty Kościół?

Dz 20:28 - czyją krwią został nabyty Kościół?

31 marzec 2013

W niniejszym artykule zajmę się kwestią wersetu zapisanego w Dziejach Apostolskich 20:28 który w przekładzie Biblii Tysiąclecia brzmi następująco:

,

 

Dz 20:28

28. Uważajcie na samych siebie i na całe stado, nad którym Duch Święty ustanowił was biskupami, abyście kierowali Kościołem Boga, który On nabył własną krwią. (BT)

Przez wiele lat wiedziałem, iż istnieją różne możliwości oddania tego tekstu1, jednakże byłem przekonany, że powyższy wariant ma najlepsze umocowanie w starożytnych manuskryptach i jako jedyny - mocne poparcie gramatyczne. Zawsze spoglądałem na ów fragment podobnie do niektórych egzegetów, którzy nabycie Kościoła “krwią Boga” rozumieli metaforycznie. Interpretacja ta zakłada, iż Jezus jako Syn jest tak bliski Bogu, że Jego śmierć, cierpienia i ból, stają się w sensie przenośnym także udziałem Boga, podobnie jak prześladowanie Kościoła było w pewnym sensie prześladowaniem samego Jezusa (Dz.Ap. 9:4-5). Jednakże niedawna dyskusja na jednym z forów internetowych zmusiła mnie do dokładniejszego przyjrzenia się temu wersetowi i nie ukrywam, że wyciągnięte wnioski są dość interesujące. Nie porzucam definitywnie swego poprzedniego rozumienia, jednak myślę, że warto spojrzeć na ów fragment z nieco szerszej perspektywy.

Na wstępie więc chciałem zacytować kilka przekładów, które oddają interesujący nas tekst nieco odmiennie niż Biblia Tysiąclecia:

 

Revised Standard Version

Take heed to yourselves and to all the flock, in which the Holy Spirit has made you overseers, to care for the church of God which he obtained with the blood of his own Son.

… krwią swego własnego Syna.

New Revised Standard Version

Keep watch over yourselves and over all the flock, of which the Holy Spirit has made you overseers, to shepherd the church of God that he obtained with the blood of his own Son.

… krwią swego własnego Syna.

Darby

Take heed therefore to yourselves, and to all the flock, wherein the Holy Spirit has set you as overseers, to shepherd the assembly of God, which he has purchased with the blood of his own.

… krwią swego własnego.

The New Jerusalem Bible

Be on your guard for yourselves and for all the flock of which the Holy Spirit has made you the guardians, to feed the Church of God which he bought with the blood of his own Son

… krwią swego własnego Syna.

Przekład żydowski Nowego Testamentu

Strzeżcie siebie i całego stada, w którym Ruach Ha-Kodesz uczynił was przywódcami, abyście paśli Wspólnotę Mesjaniczną Boga, którą nabył On sobie za cenę krwi własnego swego Syna

Przekład K. Romaniuka

Pamiętajcie o sobie i o całej trzodzie, nad którą Duch Święty ustanowił was biskupami, abyście kierowali Kościołem Boga, odkupionym krwią [Jego] własnego [Syna].

Różnice dostrzeże każdy, jednakże niewiele osób zna przyczyny tak diametralnie różniących się przekładów. O ile bowiem ten typ translacji, który dostrzegamy w Biblii Tysiąclecia i w wielu innych Bibliach, może służyć trynitarianom jako argument w obronie nauki o tożsamości Jezusa z Bogiem Jahwe, o tyle inne przekłady już takiej możliwości nie dają. Dlaczego takie różnice występują? Odpowiedź, jak niemal zawsze, wiąże się z tekstem greckim, który jest różnie rozumiany. Poniżej podaję jego zapis:

  …ten ekklesian

  tou theou,

   hen

   periepoiesato

  dia

  tou haimatos

   tou idiou.

  … kościół

  Boga,

  który

  nabył sobie

   przez

   krew

  swoją/swego.

Jak łatwo zauważyć, główny problem dotyczy greckich słów tou idiou. Występują one w genetivie (II przypadek) liczby pojedynczej. W grece, podobnie jak w języku polskim, musi być zachowana kongruencja - czyli przymiotnik (w naszym konkretnym tekście)  musi zostać użyty w tym samym przypadku, liczbie i tym samym rodzaju co rzeczownik, do którego ów przymiotnik się odnosi. W związku z tym, że w grece słowo to haima (krew) oraz ho hyios (Syn) są - odpowiednio - rodzaju nijakiego i męskiego, więc sprawa wydawałaby się łatwa do rozstrzygnięcia. Po prostu trzeba sprawdzić, w jakim rodzaju występują słowa tou idiou i - w zależności od wyniku - zastosować je albo do krwi, albo do Syna. Problem jednak w tym, że tou idiou przyjmuje tą samą formę zarówno dla rodzaju męskiego jak i nijakiego. Nie możemy więc na tej podstawie zdecydować, czy odnieść je do krwi czy też do Syna. Ktoś jednak może całkiem słusznie zauważyć, że przecież w naszym wyrażeniu brak jest słowa Syn, dlaczego więc w ogóle mamy je stosować właśnie do Niego, skoro w tekście nie występuje? Jest to jak najbardziej słuszne pytanie. Aby na nie odpowiedzieć musimy sięgnąć do gramatyki języka greckiego.

Przymiotnik w grece może pełnić trojaką funkcję,2 które pokrótce omówię.

1. Określa rzeczownik występując jako przydawka w tzw. szyku przydawkowym. Przykładem takiego zastosowania mogą być słowa:

ho anthropos ho agathos lub ho agathos anthropos

W obydwu przypadkach oddamy to jako: dobry człowiek. Konstrukcję tą można poznać po występowaniu rodzajnika przed przymiotnikiem, rzeczownik zaś może, ale nie musi być poprzedzony przez rodzajnik.

2. Występuje jako orzecznik w zdaniu w tzw. szyku orzecznikowym. Oto przykład:

ho anthropos agathos

Tłumaczymy to jako: człowiek jest dobry. W przeciwieństwie do szyku przydawkowego przed przymiotnikiem nie ma rodzajnika.3

3. Przymiotnik jest substantywizowany i funkcjonuje jako rzeczownik. Przykładem mogą być poniższe wersety:

 

Dz.Ap. 7:52

52. Któregoż z proroków nie prześladowali ojcowie wasi? Pozabijali też tych, którzy przepowiedzieli przyjście Sprawiedliwego (tou dikaiou), którego wy teraz staliście się zdrajcami i mordercami, (BW)

Dz.Ap. 22:14

14. A on rzekł: Bóg ojców naszych przeznaczył cię, abyś poznał wolę jego oraz abyś oglądał Sprawiedliwego (ton dikaion) i usłyszał głos z ust jego. (BW)

Przymiotnik “sprawiedliwy” (dikaios) pełni tu funkcję rzeczownikową. W tej konstrukcji, podobnie jak w szyku przydawkowym, przymiotnik występuje z rodzajnikiem. Zwolennicy zastosowania słów tou idiou do Syna twierdzą, iż należy je rozumieć jako występujące właśnie w tej trzeciej konstrukcji. Ci zaś którzy sądzą, iż należy je odnieść do “krwi”, uważają, że tworzą one szyk przydawkowy (funkcja pierwsza) wraz ze słowami tou haimatos.

Jakie można przedstawić argumenty przemawiające za tym, że tou idou można rozumieć rzeczownikowo? Otóż najczęściej podaje się poniższe wersety:

 

Jan. 1:11

11. Do swej własności przyszedł, ale go właśni (hoi idioi) jego nie przyjęli. (BG)

Jan. 13:1

1. A przed świętem wielkanocnem wiedząc Jezus, iż przyszła godzina jego, aby przeszedł z tego świata do Ojca, umiłowawszy swoje (tous idious), którzy byli na świecie, aż do końca umiłował je. (BG)

Dz 24:23

23. A setnikowi rozkazał strzec go, zastosować ulgi i nie przeszkadzać żadnemu z przyjaciół (ton idion) w oddawaniu mu usług. (BT)

1 Tym. 5:8

8. A jeśli kto o swoich (ton idion), zwłaszcza o domowników nie ma starania, ten zaparł się wiary i jest gorszy od niewierzącego. (BW)

We wszystkich tych przypadkach, “swoi/właśni” to różne formy tego samego przymiotnika. Nie stoi on przy rzeczowniku i nie występuje w szyku przydawkowym ani orzecznikowym, lecz jest użyty w funkcji rzeczownika - w trzeciej omawianej przez nas konstrukcji (patrz powyżej). Także w naszym ojczystym języku spotykamy przymiotniki funkcjonujące w takim samym znaczeniu (np. w zdaniu: “dobry zawsze przebacza grzechy popełnione przeciwko sobie”, przymiotnik “dobry” przybiera funkcję rzeczownika). Gdy takie przymiotniki występujące w grece pokrywają się semantycznie z tymi, które znajdujemy w polszczyźnie, wówczas intuicyjnie wyczuwamy funkcję w jakiej występuje to słowo i nie dostrzegamy w tym niczego dziwnego. Większy problem pojawia się wtedy, gdy takie “pokrycie” nie ma miejsca. Wówczas to, co jest naturalne w innym języku, dla nas może wydawać się dziwne. Taka sytuacja często występuje wlasnie w przypadku ho idios. O ile rzeczownikowe hoi idioi oddawane jako właśni/swoi nie brzmi jeszcze najgorzej, o tyle swój/własny w liczbie pojedynczej w takim kontekście jak w Dziejach Apostolskich, wydaje się być nieco sztuczny. Jednakże nie zawsze to co jest sztuczne dla języka docelowego, jest takie samo dla języka źródłowego - czyli greckiego. W tym miejscu chciałbym oddać głos jednemu z najwybitniejszych anglosaskich grecystów, współautorowi krytycznych wydań greckiego Nowego Testamentu. Bruce Metzger, bo o nim mowa, napisał następujące słowa:

 

“Instead of the usual meaning of dia tou haimatos tou idiou, it is possible that the writer of Acts intended his readers to understand the expression to mean ‘with the blood of his Own.’ (It is not necessary to suppose, with Hort, that hyiou may have dropped out after tou idiou (…). This absolute use of ho idios is found in Greek papyri as a term of endearment referring to near relatives. It is possible, therefore, that ‘his Own’ (ho idios) was a title that early Christians gave to Jesus, comparable to ‘the Beloved’ (ho agapetos)…” 4

Zamiast zwykłego znaczenia dia tou haimatos tou idiou, możliwe jest, iż autor Dziejów pragnął by jego czytelnicy nadawali temu wyrażeniu sens: ‘krwią swego Własnego’. (Nie jest przy tym konieczne przypuszczenie, czynione przez Horta, że hyiou występujące po tou idiou, mogło ulec zaniknięciu (…). Absolutne użycie ho idios jest spotykane w greckich pismach jako wyrażenie miłości w stosunku do bliskich krewnych. Jest zatem możliwe, iż ‘jego Własny’ (ho idios) był tytułem, który został nadany Jezusowi przez pierwszych chrześcijan, porównywalnym do ‘Umiłowanego’ (ho agapetos)…”

Kiedy Bruce Metzger pisał o spotykaniu absolutnego ho idios w grece tamtych czasów, odwołał się do dzieła Jamesa Moultona Prelogomena (str. 90). Wprawdzie nie mam dostępu do tej książki, jednakże powoływał się na nią także inny znany grecysta - F. F. Bruce, także zwolennik tłumaczenia “krwią Własnego” (his Own one). Uzasadniając swoją opinie, zacytował z niej zdanie: hO DEINA TWi IDIWi CAIREIN, czyli “Deina (imię własne? - przyp. A.W.), Własnemu, pozdrowienia.”5 Jest to bardzo przekonywujący przykład użycia ho idios w znaczeniu rzeczownikowym, podobnym do tego jaki - zdaniem wielu - występuje w Dz.Ap. 20:28.

W gramatyce interesującego nas fragmentu występuje jeszcze jedna ciekawa właściwość. Jak można zauważyć czytając grecki tekst, tou idiou następuje po tou haimatos. Gdyby przyjąć, iż jest to szyk przydawkowy popierający tłumaczenie: “swą własną krwią”, wówczas mielibyśmy do czynienia z rzadkim przypadkiem występowania przymiotnika ho idios po rzeczowniku, a nie przed nim. W swej znakomitej apologii boskości Jezusa zatytułowanej “Jesus as God”, Murray Harris zauważa, iż na 79 przypadków występowania tou idiou w szyku przydawkowym, konstrukcja:

rodzajnik - idios - rodzajnik - rzeczownik: występuje 68 razy;
rodzajnik - rzeczownik - idios: występuje 7 razy;
rodzajnik - rzeczownik - rodzajnik - idios: występuje 4 razy;6

Gdybyśmy więc przyjęli znaczenie wyrażenia tou haimatos tou idiou jako “krwią własną”, byłaby to konstrukcja bardzo rzadko spotykana; rodzajnik - rzeczownik - rodzajnik - idios występuje jedynie cztery razy na 79 występowań ho idios w szyku przydawkowym. Dodatkowo, gdy weźmiemy pod uwagę twórczość samego Łukasza, zauważymy iż w napisanej przez niego Ewangelii oraz Dziejach Apostolskich taka konstrukcja pojawia się jedynie raz (Dz.Ap. 1:21) na ogólną liczbę 12 występowań ho idios w szyku przydawkowym. Nie czyni to oczywiście niemożliwym rozumienia to haimatos tou idiou jako “krwią własną”, jednakże statystyka pokazuję pewną tendencję, którą w egzegezie należy wziąć pod uwagę.

Interesujące jest także to, że ho idios z to haima występują razem w Nowym Testemencie jeszcze tylko dwukrotnie. Spójrzmy w jakiej konstrukcji:

 

Hebr. 9:12

12. Wszedł raz na zawsze do świątyni nie z krwią kozłów i cielców, ale z własną krwią swoją (tou idiou haimatos), dokonawszy wiecznego odkupienia. (BW)

Hebr. 13:12

12. Dlatego i Jezus, aby uświęcić lud własną krwią (dia tou idiou haimatos), cierpiał poza bramą, (BW)

W tych dwóch przypadkach szyk wyrazów jest odmienny od tego w Dziejach Apostolskich a haima pozbawiona jest rodzajnika. To także pośrednio umacnia rozumienie tou haimatos tou idiou jako “krwią Własnego”.

Dodatkowego potwierdzenia dostarczają także rękopisy z rodziny bizantyjskiej. Wyróżniamy cztery typy greckiego tekstu Nowego Testamentu, które grupuje się według występowania wspólnych cech w danym typie. Zaliczamy do nich: recenzję egipską (aleksandryjską), zachodnią, cezarejską oraz właśnie bizantyjską7 O ile ta pierwsza jest uważana za najlepszą i najbliższą oryginałowi, o tyle ta ostatnia nie cieszy się zbyt wielkim poważaniem u naukowców. Można w niej dostrzec wygładzanie stylu języka, harmonizację miejsc paralelnych, uzgadnianie tekstu8 - jednym słowem - ingerencję kopistów w treść manuskryptów, mającą na celu próbę usunięcia wszelkich niezrozumiałości i pozornych sprzeczności. Właśnie w tej rodzinie manuskryptów dostrzegamy zmianę wyrażenia tou haimatos tou idiou na tou idiou haimatos.9 Jako możliwą przyczynę Metzger podaje prawdopodobny zanik używania ho idios w odniesieniu do kogoś bliskiego, krewnego. Stąd, możliwe, fraza stała się mało zrozumiała, co - przy rzadkim występowaniu ho idios za rzeczownikiem - zaowocowało przestawieniem wyrazów, celem wygładzenia i lepszego zrozumienia tekstu.

Z przytoczonych powyżej rozważań wynika, że istnieją argumenty przemawiające za tym, by ten sporny tekst rozumieć tak jak podają to autorzy przekładów RSV czy też NJB.10 Aby dodatkowo to potwierdzić, na zakończenie chciałbym przytoczyć dwie wypowiedzi znanych uczonych opowiadających się za właśnie takim rozumieniem tekstu. Pierwszym z nich jest Carl W. Conrad, Associate Professor of Classics (Washington University, St. Louis). Drugim zaś jest cytowany już także w tym artykule Murray Harris. Oto ich słowa:

 

“The third option, the one which I would prefer because it seems to me to fit Greek usage best is to suppose that hUIOU is IMPLIED by DIA TOU hAIMATOS TOU IDIOU. So, although understanding the text to mean “God obtained … through God’s own blood” does seem to me for idiomatic reasons to be justifiable only if one reads DIA TOU IDIOU hAIMATOS, while the reading DIA TOU hAIMATOS TOU IDIOU seems for idiomatic reasons to be better understood as “God obtained … through the blood of His own (son).”11

“I have argued that the original text of Acts 20:28 rad ten ekklesian tou theou, hen periepoiesato dia tou haimatos tou idiou and that the most appropriate translation of these words is ‘the church of God which he acquired with the blood of his own Son’ (NJB), with ho idios construed as a christological title. According to this view, ho theos refers to God the Father, not Jesus Christ. (…) So it remains unlikely, although not impossible, that in Acts 20:28 ho theos denotes Jesus.”12

listopad 2005

Przypisy:

1 Dwa najgłówniejsze warianty tekstu różnią się od siebie słowami tou kyriou i tou theou. W jednym wypadku chodziłoby więc o Kościół Pana, podczas gdy w drugim o Kościół Boga. Ta pierwsza wersja popierana jest przez Kodeks Aleksandryjski (V w.), Efraimski (V w.), Kodeks Bezy (VI w.), ta druga zaś przez Kodeks Synaicki (IV w.) i Watykański (IV w.). Kryteria zewnętrzne są przez Bruce’a Metzgera oceniane jako równoważące się (B. Metzger, A Textual Commentary on the Greek New Testament, Second Edition, 1994, str. 425) natomiast ze względu na to, iż łatwiej wyobrazić sobie zmianę wersji trudniejszej na łatwiejszą (lectio difficilior potior faciliori), oraz fakt występowania w pismach nowotestamentalnych sformułowania “Kościół Boga”, przyjmuje się raczej ogólnie, iż kryteria wewnętrzne faworyzują lekcję z tou theou.
2  William D. Mounce, Basics of Biblical Greek, Zondervan, Grand Rapids 2003, str. 65, 66.
3  Czasami nie posiada rodzajnika zarówno rzeczownik jak i określający go przymiotnik. Wówczas kontekst może pomóc nam zdecydować czy mamy do czynienia z szykiem przydawkowym czy też orzecznikowym.
4  B. Metzger, A Textual Commentary on the Greek New Testament, Second Edition, 1994, str. 426.
5 Przytoczoną wypowiedź F. Bruce’a można znaleźć na stronie internetowej: http://groups.yahoo.com/group/greektheology/message/10229
6  Murray J. Harris, Jesus as God, Baker Book House, Grand Rapids 1992, str. 136.
7  Jan Szlaga (red.), Wstęp ogólny do Pisma Świętego, Poznań-Warszawa 1986, Pallotinum, str. 161.
8  B. Metzger, dz. cyt. str. 5-7.
9  B. Metzger, dz. cyt. str. 427.
10 Ciekawe, iż - według E. Abbota - nie ma ani jednego świadectwa traktowania tego tekstu jako argumentu przeciwko zwolennikom Ariusza w kontrowersji arianskiej z IV wieku. Za: Greg Stafford,  Jehovah’s Witnesses Defended, Elihu Books, California 2000, str. 139.
11 Tekst dostępny pod adresem: http://lists.ibiblio.org/pipermail/b-greek/1999-March/004755.html
12 Murray J. Harris, dz. cyt., str. 141.


Komentarze zostały wyłączone